“Ai xa xứ lòng quay về
Bến đò, con nước, bờ tre, tô mì
Người Phúc Chiêm gánh hồn đi
Gánh thương, gánh nhớ, gánh mì Quảng Nam.”
Là người sinh ra và lớn lên ở vùng đất Quảng Nam (Đà Nẵng thời bấy giờ), mình đã quá quen thuộc với món mì Quảng. Chỉ cần bước ra khỏi nhà khoảng một cây số, mình có thể bắt gặp hàng chục quán bán đủ loại mì Quảng: mì Quảng ếch, mì Quảng cá lóc, mì Quảng tôm thịt,… Thế nhưng, liệu bạn có bao giờ thắc mắc lịch sử của mì Quảng bắt đầu như thế nào không?
1. Lịch sử của mì Quảng
Một số tài liệu cho rằng món ăn này xuất hiện từ thế kỷ thứ 16. Khi ấy, phố cổ Hội An được coi như là thương cảng quốc tế nhộn nhịp của vùng đất Quảng Nam. Có rất nhiều người nước ngoài như người Hà Lan, người Tây Ban Nha, người Nhật Bản, người Trung Quốc,… đến đây để định cư và buôn bán.
Sự giao thoa văn hóa đã làm nền ẩm thực tại Hội An ngày càng phong phú. Điều khiến mình bất ngờ là nhiều món ăn nổi tiếng như hoành thánh hay cao lầu đều có nguồn gốc từ Trung Quốc. Cũng trong thời điểm ấy, người Tân Cương (Trung Quốc) mang món mì – đặc sản từ hạt lúa mì đến Hội An. Trước kia, người ta chỉ nhào bột mì làm bánh mà thôi. Dần dần, người Tân Cương cải tiến loạt bột này, kéo bột mì thành sợi nhỏ và tạo nên món mì.
Khi món mì được du nhập vào Hội An, người dân nơi đây cũng tiếp thu và bắt đầu cải biến món ăn phù hợp với nguyên liệu địa phương. Chẳng hạn như dù không có bột mì, người Quảng Nam vẫn nghĩ ra cách làm sợi mì riêng bằng cách dùng bột gạo. Đây cũng chính là nét độc đáo tạo nên món mì Quảng.
Tuy nhiên, một số ý kiến khác lại cho rằng mì Quảng là kết quả giao thoa văn hóa ẩm thực giữa người Việt và cộng đồng người Chăm. Dần dần, món ăn được biến tấu để phù hợp với khẩu vị và điều kiện sinh sống của người Quảng Nam.
Dù lịch sử của mì Quảng vẫn còn nhiều bí ẩn, nhưng mình vô cùng khâm phục tài khéo léo của người Việt trong việc biến hóa món ăn. Bánh mì Việt Nam có nguồn gốc từ bánh baguette của Pháp, nhưng sau đó được thay đổi hình dáng để phù hợp với nhu cầu của người dân. Với món mì, người dân Quảng Nam lại tận dụng nguyên liệu sẵn có là bột gạo và biến món ăn thành đặc sản mang đậm hồn quê.
Đọc thêm:
Khám phá 10 món ăn thời bao cấp của Việt Nam
Có gì thú vị về âm dương ngũ hành trong ẩm thực Việt Nam?
2. Nét biến tấu của món mì Quảng
Lịch sử của mì Quảng đã đặc biệt, nhưng cách biến tấu của nó còn “độc lạ” hơn nữa. Khi ghé thăm Đà Nẵng, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp vô số phiên bản mì Quảng với nhiều cái tên khác nhau: Mì ếch, mì cá tràu, mì bò, mì tôm cua,… Đó là vì người dân linh hoạt trong cách chế biến. Bất kỳ loại thực phẩm nào như tôm, thịt heo, gà, cá lóc, thịt ếch,… đều có thể trở thành nguyên liệu làm nên món mì Quảng.
Theo trang Cookpad.com, có đến 145 biến tấu của món mì Quảng. Trong khi phở phải có thịt bò hay thịt gà, thì mì Quảng lại được chế biến một cách tự do. Chính vì thế, nước nhưn của mì Quảng rất phong phú, phổ biến nhất là nhưn tôm thịt heo và nhưn thịt gà.
Bên cạnh đó, cách thưởng thức mì Quảng cũng khác biệt nốt. Trong khi phở hay bún bò Huế người ta thường ăn nhiều nước, với mì Quảng thì ta chỉ dùng một ít nước nhưn mà thôi.
3. Từ đặc sản quê nhà cho đến di sản văn hóa phi vật thể
Vào năm 2024, chuyên trang ẩm thực uy tín Taste Atlas công bố danh sách 100 món ăn Việt Nam ngon nhất thế giới. Và bất ngờ thay, món mì Quảng đã vượt qua nhiều tên tuổi lớn như phở, bún chả để xưng “vương” ở vị trí đầu danh sách. Theo chuyên trang Taste Atlas, mì Quảng là món ăn không thể bỏ qua khi ghé thăm Đà Nẵng. Sự kết hợp giữa sợi mì mềm dai, nước dùng đậm đà và rau thơm đã tạo nên hương vị khó quên cho món ăn.
Ngoài ra, bạn có thể đọc thêm bài viết 10 món ăn Việt Nam được thế giới vinh danh để khám phá các món ăn được bạn bè quốc tế công nhận nhé.
Và cũng trong giai đoạn ấy, Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Nam quyết định đưa mì Quảng vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Khi nghe tin món ăn quen thuộc của quê hương được vinh danh, mình cảm thấy tự hào biết bao nhiêu.
Trước đây, có một người bà con xa ghé thăm, mẹ mình đã làm món mì Quảng tôm thịt để đãi khách. Chú của mình bảo rằng ở quê cũng có nhiều quán bán mì Quảng lắm, nhưng hương vị mà họ làm không giống với mì của nơi đây. Theo mình, lịch sử của mì Quảng, sự phong phú của nguyên liệu địa phương, cùng bí quyết nấu ăn được đúc kết bao đời đã tạo nên hương vị không lẫn vào đâu được. Có một ca dao rất hay về mì Quảng mà mình vẫn nhớ mãi:
“Ai đi cách trở sơn khê,
Nhớ tô mì Quảng, tình quê mặn nồng.”
